Evenementen met wapens en vlaggen
Het gebeurt nogal eens – een aantal keren per jaar – dat een Nederlandse gemeente een feestje viert omdat hij zoveel honderd jaar bestaat. Dikwijls is het een heel jaar feest met allerlei actviteiten en plechtigheden. Er is meestal tenminste één weekend een historisch evenement waarin de ontstaansperiode van de gemeente wordt uitgebeeld. Er wordt dan bijvoorbeeld een stadsrechtoverhandigings ceremonie gehouden, of een historische optocht, een middeleeuwse markt en/of kermis en diverse attracties die meer of minder met de geschiedenis van het dorp of de stad te maken hebben getoond, tot aan riddertoernooien toe. tScapreel, mijn andere pet, is daar dikwijls bij betrokken omdat wij én verstand van historische evenementen hebben én de nodige mooie middeleeuwse groepen leveren. In dertien jaar hebben we een flinke reputatie op dit gebied opgebouwd.
Wat ons in die tijd echter is opgevallen is dat de meeste gemeenten eigenlijk weinig aan heraldische of vlaggen decoratie doen. Men denkt er eenvoudig niet aan en komt niet verder dan het ophangen van de Nederlandse driekleur en wat gemeentevlaggen. Toch zijn gemeentewapens en –vlaggen bij uitstek geschikt voor het decoreren van feestterreinen, pleinen en straten. En dat op een relatief goedkope manier. Het probleem is echter dat de organiserende comité’s ten eerste zelden verstand van deze materie hebben en ten tweede meestal te lang wachten om die decoratie nog op tijd klaar te krijgen. Ook mankeert het aan kennis over wat je met vlaggen en wapens kunt doen. Dat vinden we jammer. Als heraldisch atelier De Raaf wil ik daar echter wat aan doen. Het is mijn bedoeling ontwerpen te leveren voor beide toepassingen, zowel waar het over de wapens en vlaggen zelf gaat als over wat je ermee kunt doen.
Ontwerpen
Als voorbeeld geef ik wat ontwerpen die ik voor de gemeente Beverwijk heb gemaakt toen die in 1998 zevenhonderd jaar bestond. Gedeeltelijk zijn die ontwerpen gebruikt, gedeeltelijk ook niet. Of Beverwijk ten tijde van zijn stadswording al een wapen voerde is niet bekend, want de oudste heraldische bewijzen gaan terug tot een zegel uit 1336 waarop lelies voorkomen. Het latere, in 1816 al geregistreerde wapen bevat naast deze lelies ook de leeuwen en barensteel van zijn eerste heer, Jan van Beaumont. Voor het wapen van Beverwijk als zelfstandige stad heb ik daarom gekozen voor drie zilveren lelies op een rood veld.
Voor het heerlijkheidswapen is het wapen Beaumont, twee rode en twee zwarte leeuwen met een blauwe barensteel (teken van een jongere tak van de graven van Henegouwen-Holland), gekozen. Dat alles in de vormgeving van de vroege veertiende eeuw. Op zich zijn deze wapens al zeer decoratieve elementen, die je gemakkelijk een grote hoeveelheden kunt schilderen, stencillen en zelfs appliceren.
Toegepast in allerlei typen middeleeuwse vlaggen maken ze een omgeving waar die hangen en wapperen zeer kleurrijk. Ik heb voorbeelden van dertiende-eeuwse, veertiende-eeuwse en vijftiende-eeuwse banieren en wimpels gemaakt waarin de wapenfiguren van stad en stadsheer voorkomen. Stel u eens voor een winkelstraat waar deze lange kleurige banieren om en om aan stokken of gespannen draden hangen. Dat is toch een geweldig gezicht? Mijn digitale ontwerpen zijn heel makkelijk door de Nederlandse vlaggenfabrikanten op doek over te brengen. Ontwerpen kosten uiteraard meer dan het opsturen van tekeningen op voorraad. Vraag altijd eerst prijsopgave aan.
Toendertijd kwam er ook een vraag om wat met de wijken van Beverwijk te doen. Naast Beverwijk centrum waren dat er elf. Elk van de wijken had of een naam of was genoemd naar een belangrijk plein ter plaatse. Omdat twee ervan genoemd waren naar middeleeuwse adellijke geslachten – Oosterwijk, Merenstein – die kepers in hun wapen voerden, heb ik toen voor de andere wijken banieren ontworpen met een kepersnede als uitgangspunt plus eigen symbolische kleuren en typerende voorwerpen of herautstukken. Helaas was de voorbereidingstijd te kort om dit element in te voeren. Stel u echter eens voor dat elke wijk in het historische weekend in optocht onder hun eigen wapperende banieren, gekleed in hun eigen kleuren en voorzien van grote heraldische symbolen naar het centrum was opgetrokken. Dat zou toch een geweldig gezicht geweest zijn? Het is trouwens mijn mening dat dergelijke wijksymbolen en –kleuren voor een betere samenhang binnen zo’n wijk kan zorgen.
Hierop doordenkend kom ik altijd op de Palio in Siena. Dat is een uit de middeleeuwen stammende (paarden)race tussen de zeventien wijken in het oude centrum van die stad, waarbij de winnaar een jaar lang het belangrijke, oude stadsvaandel (de palio) mag bewaren binnen een kerk of andere openbare ruimte in de wijk. Naast een (gezonde?) rivaliteit tussen de wijken zorgt dit ook voor een interne cohesie binnen zon’n wijk. Die cohesie wordt gesymboliseerd door de vlaggen en kleuren die de wijkbewoners ook in het dagelijks leven overal tonen. In de wijk zelf zie je ze ook overal. De wedstrijd heeft ook uitstraling naar andere culturele uitingen: muziekkorpsen, verkleedpartijen, vermaak, bals, toerisme, etc. En de buurtkroegen zijn natuurlijk de basis voor al dat wijkgevoel. Gezien de problemen in moderne stads (maar ook dorps-) wijken zou een dergelijke kleurrijke symboliek en onderlinge spellen (à la Zeskamp) en wedstrijden (wijksportverenigingen) voor een betere band tussen wijkbewoners onderling en gemeenteleden in het groot kunnen zorgen. Tot nu toe heb ik voor dit idee (onder mijn eigen copyright) nooit veel medewerking gekregen, maar het blijft de moeite van het overdenken waard.